Tipar Ekonomiks (work-in-progress)

Dahil sa mga nakaraang araw magmula nang ilabas ng Reuters (at ng Inquirer) ang istorya tungkol sa panunumbalik ng "gudtayms" ng mga mayayaman (na siyang naging paksain ng mga komentong kinalap sa nakaraan kong piyesa), nanumbalik sa alaala ang isa ring sing-kontrobersiyal na artikulo (o editoryal) na lumabas sa kapita-pitagang opisyal na diyaryo ng Ateneo noong nasa kolehiyo pa ako….

Base sa naaalala ko, ipinapanukala ng editoryal na iyon ang kaisipang ang pagpa-party ay benepisyal sa ekonomiya, dulot ng diumanong trickle-down effect. Ang paggasta ng mga kabataang awash ng salapi sa mga wisyo ay nakatutulong diumano sa pagpapatakbo ng ekonomiya, marahil sapagkat ang paggasta nila ay napupunta sa mga kapaki-pakinabang na bagay sa ibang tao, katulad ng mga sahod sa mga waiter, kusinero, maging sa mga construction worker na nagtrabaho para maitayo ang kanilang mga gimikan, maging ang mga magsasaka ng tubo at tabako na raw material ng kanilang mga alak at sigarilyo.

Kung nahanap ko lang sana ang artikulong iyon dito sa mga arkibo ng world wide web, ipinaskil ko na rin dito. Subalit hindi umubra ang kapangyarihan ng Google, at pinahahanap ko na lang sa mga matipunong mananaliksik ng Matanglawin ang nasabing piyesa.

Ngunit epektibo ba ang diumanong "economics of partying" na ito upang maibaba ang economic benefits sa mga ordinaryong tao at bilang mekanismo sa pagtugon sa income inequality na nararanasan ng bayan natin ngayon?

Huwag muna nating ipasok dito ang argumento–o tinuturing ng iba bilang guilt trip–na ang ganitong maluhong pamumuhay ay nakakamuhi sa gitna ng kahirapang nagaganap sa bansa.  Alam na natin ito, at kung minsan, maaaring tirahin ito sa kawalan diumano ng lohika. Kadalasan, wala talagang saysay ang patutsada ng mga magulang natin na "ubusin mo 'yang pagkain mo sa plato dahil maraming nagugutom sa Pilipinas" ay maaari ngang argumentum ad misericordiam lamang, at nakadudulot pa ng katabaan.

Hindi rin ako magpapaka-hipokrito sa pagsasabing hindi ako gumigimik at naghahapunan sa mga mamahaling restawran, gayong pinagsisisihan ko ito minsan sapagkat naipon ko sana ang pera para sa kinabukasan at para sa iba't ibang mga proyekto kong sinangkutan.

(Alex, baka mabigo kita sa pananabik mo sa istadistika, hehe.)

Unahin na natin, ilang bahagdan ba ng abang mamamayan ang nagtatrabaho sa sektor na may kinalaman sa gimikan? Ayon sa pinakahuling LABSTAT, 893,000 ang empleyado ng sub-sektor na hotels and restaurants noong 2006, o 2.7% lamang ng lahat ng nagtatrabaho (32.96 milyon). Kahit ihambing pa sa sektor ng mga serbisyo (o services) na nasa 16.141 milyon, ang naturang sub-sektor ay 5.5% lamang nito.

Hindi nakahiwalay sa mga istadistikang nabanggit ang kung ilan ang mga nagtatrabaho para sa sektor ng turismo, at malamang ay nakikihati ang mga turista sa mga  gimikero sa serbisyo ng 2.7% ng ating mga manggagawa. Bagkus, kakaunti lamang ang mga manggagawang nakikinabang nang direkta sa mga mantitipar (itipa na natin sa 1% para medyo optimistic). 

Bukod dito, hindi naman gaanong lumalaki ang populasyon ng mga manggagawa sa sektor na ito, sapagkat 2.2% lamang ang paglago nito mula sa 861,000 noong 2005. Mababa ito, kumpara sa 4.7%-4.8% na paglago sa naunang dalawang taon, kumakaunti ang dumadagdag na trabahador sa sektor na ito, tanda ng limitadong oportunidad sa trabaho sa naturang sub-sektor.

Idagdag na siguro natin dito na kadalasa'y kontraktwal pa ang relasyon ng manggagawa sa may-ari ng mga bar at restawran.

Kaya siguro marami sa ating mga kababayan ang pinipili na lang maging waiter o kusinero sa ibang bansa. Ayon sa POEA, nasa 4% ang median na paglago ng mga OFW na napunta sa services na sektor, at hindi pa disaggregated ang mga nagtrabaho sa hotel and restaruant na sub-sektor.

Ikalawa, ano ba ang dagdag na halaga o value-added na hatid ng paggasta ng mga partygoers? Sapagkat hindi nga naman sa sahod lamang ng mga direktong nagtatrabao para sa kanila ang kanilang mga ginagastos, kundi kasama na rin ang mga kinakain, iniinom, hinihithit at ano pang mga produktong kinokonsumo nila sa proseso ng pagtitipar.

(Ipagpapabukas ko na marahil ang paglalahad ng mga istadistika ukol dito. Hindi ko mahanap sa internet ang buong National Income Accounts natin, kung saan disaggregated ang datos sa ating punteryang sektor. Ang nahahanap ko lamang dito ay mga piniling kataga't istadistika ng NSCB at ng NEDA na nagpapakitang "maganda" ang ating ekonomiya ngayon…)

Mahirap mangalap ng datos tungkol dito, ngunit mangangahas akong sabihing kalakhan ng paggastos ng mga tao sa pagtitipary ay hindi napupunta sa lokal na ekonomiya–lalo na sa kaso ng mga mga high-end na partygoers–sapagkat higit ang tendensiyang pagkagastusan ay mga produktong imported din naman. Sa pagkain, sapagkat ang layunin naman ng negosyo ay tapyasan ang mga gastos, malamang sa hindi'y imported ang ilan hanggang sa karamihan ng mga raw material na ginagamit: mas mura nga naman ang imported na leg quarters sa lokal na manok, at sa sibuyas at bawang pa lang ay kita na ang malaking pagkakaiba sa presyo. Sa alak, talagang malakas ang bentahan ng mga lokal na serbesa ngayon, ngunit higit na malakas ang Red Horse, ang panipa ng masa, kumpara sa ibang mga beer. Pero sa sektor ng partygoer na ating isinasalarawan, higit ang propensidad na sa mamahalin at imported na alak–yung mga tipong de-kalibre o pang-cocktail–sila gumastos.

Ang mga inilahad ko sa bahaging ito'y debatable pa–sapagkat mahirap ngang humanap ng precise na istadistikang magpapatunay o magpapabulaan sa mga teorya't haka-haka kong nabanggit. Ang punto dito, ang nauna ko nang panukat–ang employment sa sektor ng hotel and restaurant–ang higit na direktang panukat ng trickle-down effect mula sa pagtitipar, dulot sa kakulangan ng matibay-tibay na datos ukol sa value-added ng pagpa-party sa kalakhang ekonomiya.

Bukod dito, ano ba ang sustainability ng pagpa-party bilang paraan ng pagpapa-trickle down ng mga benepisyo ng ekonomiya sa mga tao? Mangangahas akong bigyan ng interpretasyon–o misinterpretasyon–ang sinabi ni Keynes na "as income increases, consumption increases but not by as much as the increase in income."

Bagaman malakas ang kapangyarihan ng pag-konsumo sa pagpapatakbo ng ekonomiya–kung tutuusin, ang kasalukuyang paglago ng ating GDP ay dulot ng patuloy na malakas na personal consumption, kumpara sa investment–limitado pa rin ito. Tulad nga ng teorya ng marginal propensity to consume, habang positibo ang paglago ng parehong income at consumption, laging hindi pantay ang rate ng paglaki ng dalawa.

Idagdag pa natin, ano ba ang motibo ng pagpa-party? Kay Baudrillard, ang pagkonsumo ay laging kabahagi ng pagkonsumo rin ng mga pahiwatig o signs. Higit na importante ang imahe kaysa kabusugang dulot ng mga materyal na pangangailangan. Ang mga bagay na kinokonsumo natin ay siyang nagtutukoy ng ating katauhan o identidad. Ika nga, "I shop, therefore, I am."

Limitahan ko muna ang sarili ko dito sa konseptong ito, na ang pagkonsumo ay naka-angkla sa mga pagpapahalaga't kultura mismo ng nagkokonsumo. Mangangahas akong sabihing ang motibasyon ngayon ng pagtitipar ay ganito: na ako, bilang indibidwal na may labis na salapi dulot ng paghahanabuhay ko o ng aking mga magulang o mga benepaktor, ay nararapat lamang mag-tipar o mag-indulge sa anumang luho ko. O dili kaya'y baligtarin natin: ako, na kailangang magtipar o anumang luho ko, ay nararapat lamang magkaroon ng labis na salapi mula sa aking hanapbuhay o yaong sa aking mga magulang o benepaktor.

Saan ba umiinog ang ganitong motibasyon? Hindi ba't sa isang lipunang hindi pantay-pantay ang pagbabahagdan ng income, ni ang mga oportunidad para rito? Hindi ba't sa isang lipunang ang relasyon ng tao-sa-tao ay nauuwi sa tao-sa-ibang taong tinitingan bilang kasangkapan upang magkamal ng excess income?

Nauuwi ang ating mala-ekonomikong pagsasalsal sa isang malaking umbag: na tila ba umiiral ang kawalang-kapantayan ng oportunidad sa ating lipunan dahil sa ganitong motibasyon para sa pagtitipar at iba pang luho. At ang ganitong motibasyon para sa pagtitipar at iba pang luho ay naka-angkla sa isang lipunang may kawalan ng equality of opportunities. At tila ba self-perpetuating pa ang ganitong disposisyon.

Sa gayon, ang diumanong economics of partying ay tila ba isa lamang hustipikasyon para sa kanilang mga motibong wala naman talagang kinalaman sa pagpapa-trickle down ng mga economic benefits sa mga taong nakabababa sa kanila–sa pagpapaangat ng kanilang buhay–dahil nais nilang manatiling nakaaangat.

Sa huli, hindi pangongonsensya ang inirereklamong kaisipan ni Tim Yap bilang passe–"the country is in shambles and the country is having a hard time and you are out there partying"–ngunit isang malaking dagok sa ating laban para sa katarungang panlipunan, sapagkat hindi na nila kailanman ito iisipin.

(Work-in-progress po ang artikulong ito, bagkus, malaya kayong magbigay ng komento, panukala, patutsada at iba pa upang higit na tumibay itong pagtatangkang itong ipaliwanag–at buwagin–ang diumanong economics of partying)