Isa man itong tagumpay, isa itong maselang balanse na kailangan nating bantayan. Kilala natin ang administrasyon: sasagarin nito ang lahat ng magagawa nito.

Sa desisyong pinonente ni Hustisya Antonio Carpio, sinabi ng Korte Suprema na tama lang ang ginawa ng Comelec na pagbasura nito sa petisyon ni Raul Lambino at Erico Aumentado:

"The Lambino Group miserably failed to comply with the basic requirements of the Constitution for conducting a people’s initiative.  Thus, there is even no need to revisit Santiago, as the present petition warrants dismissal based alone on the Lambino Group’s glaring failure to comply with the basic requirements of the Constitution."

Ngunit higit na kailangang idiin ang hiwalay na opinyon ni Punong Hustisya Artemio Panganiban:

"In both Opinions, I concluded that we must implement 'the right thing [initiative] in the right way at the right time and for the right reason.'

"In the present case, I steadfastly stand by my foregoing Opinions in Santiago and PIRMA.  Tested against them, the present Petition of Raul Lambino and Erico Aumentado must be DISMISSED.  Unfortunately, the right thing is being rushed in the wrong way and for the wrong reasons."

Ang petisyon nina Lambino at Aumentado ay parehong labis at kulang — labis ang hinahangad, ngunit kulang ang pagtupad — sapagkat nilabag nito ang Konstitusyon (na nagsasaad na para lamang sa mga amyendment ang inisyatibo at hindi sa mga rebisyon), ang Republic Act 6735  (na pinagbabawalan ang mga petisyon may higit sa isang paksa) at ang hurisprudensiya (ang PIRMA vs. Comelec at Santiago vs. Comelec).

Gayumpaman, pinaninindigan pa rin niya ang nakaraang desisyon na ang Republic Act 6735 ay sapat upang ipatupad ang Konstitusyonal na karapatan para magpasimula ng inisyatibo para amyendahan ang Konstitusyon. Gayun din ang kanyang pasya nang pagpasyahan ng Korte Suprema sa kaso ng Defensor-Santiago vs. Comelec noong 1997.

Nang i-apila ang kaso, naging patas ang botohan (anim sa anim) sapagkat bumaligtad si Hermosisima at nag-inhibit si Torres. Hindi sapat ang mga boto, at nanatili ang naunang deisisyon.

Noong 1997 din, naglabas ng kahawig na desisyo ang Korte Suprema sa kaso naman ng PIRMA vs. Comelec na walang pag-aabuso ang Comelec sa pagbasura ng petisyon ng PIRMA. Sa ikalawang panalangin naman na balikan ang desisyon ukol sa pagka-sapat ng Republic Act 6735, pitong Hustisya–Narvasa, Davide, Regalado, Romero, Bellosillo, Kapunan, Torres at Vitug–ang nagsabing hindi na kailangang balikan ang desisyon sa Santiago vs. Comelec. Samantala, sina Melo, Puno, Francisco, Hermosisima at Panganiban ay nagsabing maiging balikan nga ito. Hindi naitala ang boto ni Mendoza.

Hindi ako abugado, ngunit nais ko lang sabihin na–tulad ng sa naunang mga desisyon ng Korte Suprema–may maselang balanse na kailangan nating bantayan at paka-ingatan. Nagbabago ang hangin, at maaaring matumba ang anumang pader na mahina ang pundasyon. Hindi pa panahon para magbunyi.

Sino kaya sa mga Hustisya ang babaligtad sa pagkakataong ito?